Vandaag verantwoord

De fragmenten die ik op dit blog plaats, zijn de krenten in de onderzoekspap. Ze komen uit handgeschreven reisverslagen, brieven en verschillende edities. Omwille van de leesbaarheid heb ik gesleuteld aan de interpunctie en hoofdletters. Tot nu toe (medio september 2018) heb ik 39 reizigers aan het woord gelaten. Sommigen van hen laat ik vaker aan het woord, zoals mijn grote favoriet Coenraad Ruysch. Het gaat om de volgende teksten:

  • Abraham BoothJournael van mijne reyse ende vant gepass.e. in Engelandt. 1628-1630. Ms. Den Haag, KB, KB 131 H 30; Utrecht, UBU, coll. hss. 1196-1197.Verslag van een diplomatieke reis van Abraham Booth naar Engeland uit 1628-1630 in het gezantschap van Albert Joachimi (1560-1654). De missie betrof de geschillen tussen de VOC en de Engelse Oost-Indische Compagnie. Een editie van A. Merens verscheen in 1942, getiteld Een dienaer der Oost-Indische Compagnie te Londen in 1629: journael van Abram Booth en zijn descriptie van Engelandt.
  • Abraham van der MeerschReisverhaal van Abraham van der Meersch. 1672-1674. Ms. Amsterdam, UBA, coll. hss. W 75.Verslag van een handelsreis van Abraham van der Meersch naar Denemarken en Zweden in 1674.
  • Allard de la Court, Aanteekening ofte journaal van mijn reys naar London met de hr. Florius Drabbe en Johannes Buckingham. 1710.Ms. Leiden, ELO, FA De la Court 104.Verslag van een zakenreis van Allard de la Court naar Engeland in 1710 in het gezelschap van Florius Drabbe en Johannes Buckingham. De auteur besteedde extra aandacht aan de Londense textielindustrie. In 1928 verscheen een editie van F. Driessen, getiteld De reizen der De la Courts 1641, 1700, 1710.
  • Anoniem, Mijn eerste voijagie te water na Lixbona & Sint Hubis in Portugaell gedaen om aldaer te liquideren de affaires, soo van de heer Cornelis van Hoogeveen, Cornelis vande Graeff, als de gemeene participanten der gemeene Lijnbaen buijten Dordrecht. 1649. Ms. Den Haag, KB, KB 70 H 28-I.Verslag van een zeereis van een anonymus in 1649 van Dordrecht naar Lissabon in Portugal. De auteur behartigde zaken voor een touwslagerij in Dordrecht.
  • Arent van der MeerschReisbeschrijving naar Duitschland. 1703. Ms. Amsterdam, UBA, coll. hss. A c 48.Verslag van een handelsreis van Arent van der Meersch (1683-1768), zoon van Abraham, naar Duitsland in 1703 in het gezelschap van zijn zus Anna (1669-1724).
  • Arnout Hellemans Hooft, Reisverslag naar Italië en Frankrijk. 1649-1651. Ms. Amsterdam, UBA, coll. hss. VJ 40-I.Verslag van een educatiereis van Arnout Hellemans Hooft naar Italië en Frankrijk in 1649-1651 in het gezelschap van o.a. de dichter Reyer Anslo (1626-1669). E.M. Grabowsky en P.J. Verkruijsse publiceerden in 2001 de editie ‘Een naekt beeld op een marmore matras seer schoon’: het dagboek van een ‘grand tour’ (1649-1651).
  • Balthasar BekkerBeschrijving van de reise door de Vereenigde Neederlanden, Engeland en Vrankrijk gedaan door D. B. Bekker en eenige vrienden. 1683. Ms. Den Haag, KB, 131 G 29.Uitvoerig verslag uit 1683 van predikant Balthasar Bekker (1634-1698) naar Engeland en Frankrijk. In 1998 maakte Jacob van Sluis een editie.
  • Carolus Casparus Neander, Korte reijsbeschrijvinge vervattende in forme van journael de remarcabelste saeken gesien en voorgevallen op de reijse door de Nederlanden, Vranckrijck, Italiën, Duitslant, en Engelant, gedaen door de hoochedele, welgebooren heer Gerhard Horenken, heer tot Dijcksterhuis et. opgesteld door C.C. Neander i.u.d. sijn hooched. gewesene ephorus, anno 1685. 1680-1683. Ms. Groningen, GA, HA Menkema en Dijksterhuis 425.Verslag van een educatiereis van Carolus Casparus Neander naar Frankrijk, Zwitserland en Italië als tutor van Gerard Horenken (1663-1712), heer van Dijksterhuis.
  • Coenraad RuyschJournaal van de Reijs dewelke ick gedaen hebbe naer Geneve int geselscap van de heer Dirck van Hoogeveen, capitein van de Borgerij der Stade Leyde mijn wel geliefde Neve / Reyse van Geneve naar Italie. 1674-1677. Ms. Den Haag, NA, FA Teding van Berkhout 1408. .Verslag van een educatiereis van Coenraad Ruysch naar Duitsland, Italië, Frankrijk en Zwitserland in 1674-1677 in het gezelschap van zijn neef Dirck van Hoogeveen. Mijn editie vind je hier.
  • Constantijn Huygens jr., Reisverslag naar Frankrijk en Zwitserland. 1649-1650. Ms. Den Haag, KB, KA LIII.Verslag van een educatiereis van Constantijn Huygens jr. naar Frankrijk en Zwitserland in 1649-1650. Een tweede verslag naar Italië ontbreekt. In 1888 (!) verscheen een editie van deze tekst, gebundeld in zijn Journalen.
  • Constantijn Huygens sr., Reisverhaal van de ambassade naar Venetië in 1620. 1620. Ms. Den Haag, KB, KW KA 39.
    Verslag van een diplomatieke reis naar Venetië door Constantijn Huygens sr. in 1620 in het gezantschap van François van Aerssen van Sommelsdijk (1572-1641). Naast het verslag van Huygens, is er ook een officiële rapportage van Van Aerssen overgeleverd, inclusief de minuut en twee kopieën. Daarnaast zijn er brieven en gedichten. In 2003 gaf Frans Blom een editie uit.
  • Constantijn Huygens sr., Journaal van eene zeereis naar Engeland anno 1624. 1624. Ms. Leiden, UBL, Hug. 41.Kort verslag van een zeereis naar Engeland van Constantijn Huygens sr. in 1624 in het gezantschap van François van Aerssen van Sommelsdijk en Albert Joachimi (1560-1654). De reis wordt beschreven tot Gravesend. De tekst werd uitgegeven in 1896 door Unger.
  • Constantijn Huygens sr., Verbael van zyne verrichtinge ende wedervaren tot Eyndoven, Cranendonq, Inde Landen van Vyanden, St. Vyth, Butgenbach ende Daesburch, alsmede tot Moers, 1654. 1654. Ms. Den Haag, NA, Nassause Domeinraad, inv. no. 11.Verslag van een reis van Constantijn Huygens sr. naar de landerijen van de Oranjes in 1654. Huygens inspecteerde de heerlijkheden Eindhoven en Cranendonck en bezocht Maastricht, Luik, Aken en Spa. Hij inspecteerde de domeinen in Luxemburg en reisde ten slotte naar Moers. Er zijn verschillende brieven en gedichten overgeleverd. In 2013 publiceerde S. Groenveld de editie Constantijn Huygens op dienstreis: zijn verslag van een tocht naar Eindhoven en Spa, Luxemburg en Meurs.
  • Cornelis de Jonge van Ellemeet, Journaal gehouden van mijn reijs als ik naar Vrankrijck gingh Ao 1666. 1666-1667. Ms. Middelburg, ZA, FA De Jonge van Ellemeet 92a-II.Verslag van een educatiereis van Cornelis de Jonge van Ellemeet naar Frankrijk en Engeland in 1666-1667 in het gezelschap van neef Pieter Pieterson, Justus van der Cijs en (vanaf Parijs) neef Cornelis de Jonge van Oosterland.
  • Dirk van Egmond van der NijenburgJournaal van de rijs gedaan met mijn broeder na Engeland, gedaan int jaar 1724. 1724. Ms. Alkmaar, RAA, FA Van Egmond van de Nijenburg 170.Verslag van een reis van Dirk van Egmond van der Nijenburg (1695-1740) naar Londen met zijn broer Johannes Aegidius (1693-1747).
  • Egbert de PomeredeJournael van een vojage gedaen door Egberth de Pomerede.  1648-1650. Ms. Zwolle, HCO, FA Van den Santheuvel 35a en Ms. Kampen, GAK, coll. hss. 214.Ongedateerd verslag van een educatiereis van Egbert de Pomerede (º1628) naar Frankrijk, Zwitserland en Italië in 1648-1650 in het gezelschap van zijn neef Nittard.
  • Ernst Frederik Vegelin van ClaerbergenMa journal de France l’an 1668 et 1669. 1668-1670. Ms. Leeuwarden, Tresoar, FA Van Eysinga – Vegelin van Claerbergen 83.Onvolledig verslag van een educatiereis van Ernst Frederik Vegelin van Claerbergen (º1648) naar Frankrijk in 1668-1670. Zijn reisaantekeningen vind je hier.
  • Gerard Hinlopen, Journael en aantekeninge gehouden op mijne Reijsse gedaan int jaar 1667 en 1668 door Vranckrijck en Engeland. 1667-1668. Ms. Amsterdam, UBA, coll. hss. VIII E 15-II.Verslag van een educatiereis van Gerard Hinlopen naar Frankrijk en Engeland in 1667-1668. Zijn tante Judith de la Bretonnerie en neef Reinier Hinlopen vergezelden hem tot Parijs. Zijn verslag vind je hier.
  • Gerard Hinlopen, Journaal en aantekeninge gehouden op mijne Zee- en landtreijse gedaan in den jare van 1670 en 1671 naar Hispangien, Italia, Cicilia, Gracia etc. 1670-1671Ms. Amsterdam, UBA, coll. hss. VIII E 15-III.Verslag van een reis van Gerard Hinlopen naar Spanje, Italië, Griekenland en Istanbul in 1670-1671. Hinlopen reisde per schip naar Cádiz, Alicante, Livorno en Messina en reisde vervolgens door naar Griekenland en Istanbul. Joris Oddens publiceerde in 2009 een editie, getiteld Een vorstelijk voorland: Gerard Hinlopen op reis naar Istanbul (1670-1671).
  • Hendrik JordensBeschrijvinge van een reis gedaen met neef Antoni Eeckholt door landen, steden, dorpen hiernae beschreven Ao. 1684. 1684-1685. Ms. Deventer, SD, FA Jordens 27.Verslag van een educatiereis van Hendrik Jordens (1663-1715) naar Engeland, Frankrijk, Zwitserland en Duitsland in 1684-1685 in het gezelschap van zijn neef Antoni Eeckholt.
  • Jacob en Pieter van der DussenDagboek van een reis van Den Haag door Duitsland en Oostenrijk naar Italië en Zwitserland. 1699-1700. Ms. Den Haag, KB, 131 C 20 en Ms. Den Haag, KB, 128 D 35.Onvoltooid reisverslag van een educatiereis van de broers Jacob (1671-1728) en Pieter van der Dussen (1673-1726) naar Duitsland, Italië en Zwitserland in 1699-1700.
  • Jacob Gronovius, Daghverhaal eener Reis naar Spanje en Italien (1672 en 1673) door Jac. Gronovius. 1672-1673. Ms. Leiden, UBL, Ltk 859.Verslag van een academische reis van Jacob Gronovius naar Spanje in 1672-1673 in het gezelschap van de buitengewone gezant Adriaen Paets (1631-1686). De reis liep via de Zuidelijke Nederlanden naar Frankrijk. Vanwege de dreiging van de Frans-Nederlandse Oorlog werden er geen uitstapjes of langere stops gemaakt. Bij Bayonne stak Gronovius de grens over een reisde hij naar Madrid en Toledo. 
  • Jan AlensoonDag-register van een korte reys door eenige gedeeltens van Vrankrijk, Italie, Switserland ende Duytschland door mij mr. Jan Alensoon gedaan in de jaaren 1723 en 1724. 1723-1724. Ms. Amsterdam, UBA, coll. hss. XV E 25.Verslag uit 1723-1724 naar Frankrijk, Italië en Zwitserland van Jan Alensoon (1683-1769) samen met Marcus Drabbe. Als muziekkenner en zanger had Alensoon vooral aandacht voor buitenlandse concerten en musici. In 2014 verscheen een editie van Helen Metzelaar, getiteld Met trekschuit en draagstoel.
  • Jan Reeps, Reeps ongeluckige reijse na de custe van American ende Amasones. 1692-1694. Ms. Den Haag, KB, 131 C 14.Verslag van een expeditie naar Brazilië, met schipbreuk, ontberingen en gevangenschap.
  • Johan en Cornelis de WittReisverslag naar Frankrijk en Engeland. 1645-1647. Ms. Den Haag, NA, FA De Witt-Beijerman 1, 19.Ongepagineerd verslag van een educatiereis van Johan (1625-1672) en Cornelis de Witt (1623-1672) naar Frankrijk en Engeland in 1645-1647.
  • Johan Thijs (Thysius), Reijsboeck van Johan Thijs en aenteykening van Munster in de provincien, Vranckreyk en Engelant, tussen t’ jaar 1646 en 1648. 1646-1648. Ms. Leiden, UBL, Thijs. 106 bis I. Verslag van een educatiereis van Johan Thijs naar Frankrijk en Engeland in 1646-1648 in het gezelschap van de oriëntalist Job Ludolf (1624-1704). C. de Jonge maakte in 1975 een transcriptie bij zijn scriptie over Thijs.
  • Johan Vegelin van Claerbergen, Beschrijvinge van mijn reijs en veltogt Ao 1709 en daar toe relative brieven. 1709. Ms. Leeuwarden, Tresoar, FA Van Eysinga – Vegelin van Claerbergen 4038.Ongepagineerd verslag van een militaire reis van Johan Vegelin van Claerbergen naar de Zuidelijke Nederlanden in 1709. De auteur was gestationeerd in Doornik, Bergen en Brussel. Delen zijn in geheimschrift.
  • Johannes LieshoudJournaal van Johannes Lieshoud over een reis naar Italië, 1652.  1652. Ms. Utrecht, UA, FA De Malapert van Jutfaas 550.Verslag van een educatiereis van Johannes Lieshoud (1628-1663) naar Duitsland, Oostenrijk en Italië in 1652 in het gezelschap van Nicolaas Langendeijk. Judith Brouwer schreef in 2005 haar masterscriptie over het verslag en maakte een editie.
  • Laurens Gronovius, Itinerarium Laurentii Theodori Gronovii qui A.C. MDCLXXIX die III maii Haga Comitum profectus iter suscepit in Italiam et Lugdunum Batavorum rediit die XXI aprilis A.C. MDCLXXXII. 1679-1682. Ms. Den Haag, KB, KB 76 H 27-I.Verslag van een academische reis van Laurens Gronovius naar Frankrijk en Italië in 1679-1682.
  • Lodewijk Huygens, Reisjournaal of dagboek. 1651-1652. Ms. Den Haag, KB, KA 58.Verslag van een diplomatieke missie van Lodewijk Huygens naar Engeland in 1651-1652 in het gezantschap van Jacob Cats (1577-1660), Gerard Schaap (1599-1654) en Paulus van der Perre (ca. 1598-1653). In 1982 verscheen een editie van Bachrach en Collmer.
  • P.C. HooftReis-heuchenis. 1599-1601. Ms. Den Haag, KB, KW KA 171aa.Verslag van een educatiereis naar Frankrijk en Italië van Pieter Cornelisz. Hooft (1581-1647) in 1599-1601. Er zijn tevens brieven en gedichten bekend. In 1991 verscheen een editie van J. de Lange.
  • Philips en François de Zoete van LaeckeMemoires de ce que nous avons veu et appris de plus remarquable pendant notre voyage commencé le 9e de décembre de l’an 1656. 1656-1658. Ms. Den Haag, KB, 75 J 51.Verslag van een educatiereis van François (1637-1720) en Philips de Zoete van Laecke (1636-1689) naar Frankrijk in 1656-1658 in het gezelschap van gouverneur Antoine de Brunel (1622-1696) en neef Cornelis van Aerssen van Sommelsdijk (1637-1688). In 1862 verscheen een editie van A.P. Faugère.
  • Pieter de GraeffJournael van mijn reijse gedaen van Amsterdam nae Berlijn gelegen in ’t marck-graefschap van Brandeburgh. 1655. Ms. Amsterdam, GAM, FA De Graeff 185.Verslag van een diplomatieke reis van Pieter de Graeff (1638-1707) naar Duitsland in 1655 in het gezelschap van Joan Corver (1628-1716), Joan Huydecoper (1599-1661) en diens zoon Joan (1625-1704). In Berlijn sprak het gezantschap met Frederik Willem I (1620- 1688), keurvorst van Brandenburg, over een alliantie tegen Zweden en woonde de doop bij van kroonprins Karel Emiel (1655-1674). De Graeff had met name oog voor ceremonieel en de verschillende tafelschikkingen, waarvan hij diagrammen opnam. In 1918 verscheen een editie van De Balbian Verster.
  • Pieter de la CourtReysboek van de la Court door Vranckryke. 1641-1643.Ms. Leiden, ELO, FA De la Court 14. LSD 31.Verslag van een reis van Pieter de la Court (ca. 1618-1685) naar Engeland en Frankrijk in 1641-1643. In 1928 publiceerde Driessen een editie. Frijhoff publiceerde zijn aantekeningen in 1986.
  • Pieter de la Court van der Voort. Publiceerde twaalf brieven tijdens zijn reis naar Parijs in 1700. Driessen maakte er in 1928 een editie van.
  • De Ridder van Groenesteijn, Journael van mijne reijse door Duytsland, ende Italien, naer Vranckrijck ao. 1666 en 1667. 1666-1667.Ms. Leiden, UBL, Ltk 2184.

    Onvoltooid verslag van een educatiereis naar Italië en Frankrijk van een lid van de adellijke familie De Ridder van Groenesteijn en zijn oom. De anonymus reisde in 1666 van Gelderland via Duitsland naar Wenen en Bratislava en ging vervolgens door Oostenrijk op weg naar Venetië, Bologna en Milaan.

  • Samuel Radermacher, Aanteekening der voornaamste saaken, gezien op de Hollandsche Reis, begonnen den 9 & voleind den 23 mei 1712. 1712. Ms. Middelburg, ZA, FA Schorer 494-I.Kort verslag van een plezierreisje van Samuel Radermacher naar Noord-Holland in 1712.
  • Tjepcke (Tiberius Pepinus) van EmingaReisverslag van Tiberius Epinus van Eminga. 1678-1682. Ms. Leeuwarden, HCL, 182.Verslag van een langdurige educatiereis van Tjepcke van Eminga (ca. 1657-1733) naar Duitsland, Oostenrijk, Italië en Frankrijk in 1678-1682. Gerda Huisman maakte een editie in 2014.
  • Vincent Laurensz. van der Vinne, Dagelijckse aentekeninge, van ’t geene ick, in mijn reijs onthoudens waerdich gesien ende bewandelt hebben, etc. bij mij Vincent Laurensz vander Vinne, anno 1652. 1652-1655. Ms. Haarlem, NHA, Bibliotheek NHA 9679, 44-001550 M.Verslag van de kunstenaarsreis van Vincent Laurensz. van der Vinne naar Duitsland, Zwitserland en Frankrijk in 1652-1655 in het gezelschap van de schilders Guillaume Dubois (1623-1661), Dirck Helmbreeker (1633- 1696) en Cornelis Bega (1631-1664) en de schoenmakersgezel Joost Boelen. Een tweede en vermeerderde versie van het verslag lange tijd na de reis opgeschreven. In 1979 publiceerde Bert Sliggers jr. een editie.
Advertenties