Ruysch et al.

Tijdens je promotietraject is het niet zo vreemd dat je gaandeweg een flink aantal transcripties van je bronnen maakt. Vooral in de eerste maanden, wanneer het handgeschreven materiaal nog wat onwennig aanvoelt, zijn dergelijke transcripties soms pure noodzaak. Met tijd en moeite veranderden de slordige hanenpoten van reizende Nederlanders voor mij in (relatief) leesbare fragmenten. Sterker nog, inmiddels zijn deze handgeschreven bronnen wat mij betreft duidelijker dan mijn eigen slordige kattebelletjes en collegeaantekeningen.

Naast de editie die ik gemaakt heb van het reisverslag van Coenraad Ruysch, plaats ik op deze website ook nog wat transcripties. Daar zitten natuurlijk de nodige foutjes en slordigheden – zo’n transcriptie is ook het papieren bewijs van je eigen onvermogen -, waar ik me verder niet voor zal verontschuldigen.

Hieronder staan (gedeeltelijke) transcripties van de reisverslagen van Coenraad Ruysch, Gerard Hinlopen, Joan Geelvinck, de Amsterdamse vader, Ernst Frederik Vegelin van Claerbergen en Cornelia Carolina de Vassy.


Ruysch
Op 6 mei 1674 trokken Coenraad Ruysch en zijn neef Dirck van Hoogeveen uit de stad Leiden en zetten zij de eerste stappen op hun Grand Tour. Tijdens deze lange educatiereis van bijna drie jaar trokken de twee neven achtereenvolgens door Duitsland, Zwitserland, Italië en Frankrijk. Coenraad hield een lijvig journaal bij van ruim honderdzestig dichtbeschreven bladen, waarin hij uitgebreid verslag kon doen over de talrijke voorvallen en nieuwe ervaringen op zijn pad. Hij kwam in contact met vorsten en domme boeren, mengde zich in het sociale leven van Genève en bekeek met bewondering naar de oudheden van Rome. In deze editie in afleveringen per maand staat dit uitgebreide en rijke reisverslag van Coenraad Ruysch centraal.

  • Ten geleide
  • Verantwoording
  • Google Earth
  • I: mei 1674 – Van Amsterdam tot Hamburg | pdf
  • II: juni 1674 – Van Hamburg tot Ulm | pdf
  • III: juli-september 1674 – Van Ulm tot aan de Mont Cenis | pdf
  • IV: oktober 1674 – Van de Mont Cenis tot Bologna | pdf
  • V: november 1674 – Van Bologna tot Livorno | pdf
  • VI: december 1674 – Van Livorno tot Rome | pdf
  • VII: januari 1675 – Rome | pdf
  • VIII: februari 1674 – Rome 2 | pdf
  • IX: maart 1675 – Rome 3 | pdf
  • X: april 1675 – Van Rome naar Florence | pdf
  • XI: mei 1675 – Florence | pdf
  • XII: juni 1675 – Florence 2 | pdf
  • XIII: juli-september 1675 – Van Florence tot Genua | pdf
  • XIV: oktober 1675 – Van Genua tot Rome | pdf
  • XV: november 1675 – Rome en Napels | pdf
  • XVI: december 1675-januari 1676 – Van Rome tot Venetië | pdf
  • XVII: februari 1676 – Van Venetië tot Vicenza | pdf
  • XVIII: maart 1676 – Van Vicenza tot Genève | pdf
  • XIX: april 1676 – Genève | pdf
  • XX: mei-juni 1676 – Van Genève tot Lyon | pdf
  • XXI: juli 1676 – Van Lyon tot Grenoble | pdf
  • XXII: augustus-september 1676 – Van Grenoble tot Marseille | pdf
  • XXIII: oktober 1676: Van Marseille tot Montauban | pdf
  • XXIV: november 1676: Van Montauban tot Bordeaux | pdf
  • XXV: december 1676-februari 1677: Van Bordeaux tot Nantes | pdf
  • XXVI: maart-april 1677: Van Nantes tot Saumur | pdf

Gerard Hinlopen (1662; 1667-1668)
In 2009 publiceerde Joris Oddens een uitgebreide editie van het reisverslag van de Hoornse regent Gerard Hinlopen. Hinlopen maakte in 1670 en 1671 een exotische reis naar de Griekse eilanden en Istanbul. Hij pende zijn ervaringen neer in een uitgebreid verslag, dat bovendien vol staat met tekeningen en prenten. Het verslag beslaat ruwweg 2/3 van het reismanuscript: in het handschrift staan nog tien andere verslagen. Voor het merendeel gaat het over plezierreisjes die Hinlopen  (eind dertig, begin veertig) per jacht maakte naar de Zuidelijke Nederlanden in het gezelschap van vrienden en collega’s. Voorafgaand aan het verslag naar Istanbul staan echter nog twee reizen: een reisje (Hinlopen was 18) naar Brabant en een Grand Tour naar Frankrijk en Engeland.

Gerard Hinlopen, Reijsen gedaen int jaar 1662 met ons speeljacht in compagnie van dat van burgermeester Cornelis Olfertsz als meden Cornelis Jacobs Segen naer Brabant, Hulst in Vlaanderen, Zeelandt & Uijtrecht. 1662. Ms. Amsterdam, UB Amsterdam, coll. hss. VIII E 15I. Transcriptie.

Gerard Hinlopen, Journael en aantekeninge gehouden op mijne Reijsse gedaan int jaar 1667 en 1668 door Vranckrijck en Engeland. 1667-1668. Ms. Ms. Amsterdam, UB Amsterdam, coll. hss. VIII E 15II. Transcriptie.

Joan Geelvinck (1663-1664)
Joan Geelvinck maakte in 1663 en 1664 een reisverslag van een Grand Tour volgens de regels van het spel. Zijn verslag is het voorbeeld bij uitstek om te zien hoe Nederlanders op educatiereis trokken in de zeventiende eeuw.

Joan Geelvinck, Reijsbeschrijvinge van Joan Geelvinck in Vranckrijk in ao. 1663 aengevangen. 1663-1664. Ms. Den Haag, Nationaal Archief, FA Hoeuft van Velsen 375.  Transcriptie.

De Amsterdamse vader (1677-1696)
De anonieme auteur die schuilgaat achter Ms. KB 70 J 3 wordt in de secundaire literatuur vaak ‘de Amsterdamse vader’ genoemd vanwege de paternalistische reisadviezen voorgaand aan zijn drie reisbeschrijvingen. Dit Onderrigt legt een jonge reiziger uit hoe hij zijn educatiereis het beste kon aanpakken. Wat moest je zoal observeren? Wat moest je meenemen op de reis? En wat was de ideale route waarbij je het minste werd blootgesteld aan de kwalijke eigenschappen van het buitenland? De Amsterdamse vader legt uit. In het verslag dat daarop volgt, weidt hij uit over een reis naar Italië. De andere twee verslagen in het manuscript (waarvan ik geen transcriptie heb) beschrijven een tocht naar Engeland en naar Oost-Europa.

Anoniem, Onderrigt van t geen een Reiziger dient waar te neemen. 1677-1696. Ms. Den Haag, KB, 70 J 3I. Transcriptie.

Anoniem, Reize door Duitsland na Italien en Vranckryk. 1677-1679. Ms. Den Haag, KB, 70 J 3I. Transcriptie.

Ernst Frederik Vegelin van Claerbergen (1669)
De Friese edelman Ernst Frederik Vegelin van Claerbergen maakte in 1669 een reisje naar Frankrijk. Daarover deed hij natuurlijk braaf verslag in een Frans reisverhaal. Bijzonder is dat hij daarnaast ook de zogeheten Mores animadversiones et consuetudines Parisienses schreef. Die Latijnse titel klinkt statig, maar eigenlijk betekent het zoveel als Parijse gewoontes, observaties en ervaringen. Ernst Frederik schreef een schijnbaar willekeurige verzameling van terzijdes: hij schreef dat Franse vrouwen zomaar op straat plassen, dat studenten vaak om het leven kwamen tijdens duels en dat er in de zomer kennelijk geen mosterd voorhanden was in Frankrijk. Het zijn eclectische en onbedoeld humoristische observaties, maar ze laten ook iets zien van de particuliere interesses van een reiziger die buiten de restricties van het genre van het reisverslag vallen.

Ernst Frederik Vegelin van Claerbergen, Mores animadversiones et consuetudines Parisienses. 1669. Ms. Leeuwarden: Tresoar, FA Van Eysinga-Vegelin van Claerbergen 4785. Transcriptie.

Cornelia Carolina de Vassy (1748)
Er zijn erg weinig reisverslagen van Nederlandse vrouwen in de zeventiende eeuw en de eerste helft van de achttiende eeuw. In 1748 schreef Cornelia Carolina de Vassy  een reisverslag van een plezierreisje door Nederland. Haar metgezellen wilden de schade van de recent besloten Oostenrijkse Successieoorlog nauwgezet bekijken. Interessant is dat Cornelia haar verslag in rijmvorm op papier stelde, waarin ze hartgrondig mopperde over haar ongemakkelijke reis. Door het Sinterklaasrijm en de stoplappen is het verslag moeilijk mooi te noemen. Een curiosum is het wel.

Cornelia Carolina de Vassy, Journaal van het plesier rijsje in geselschap van den heer en mevrouw Thibaut en desselfs dogter de heer Leendert Bomme en 2 soons benevens E. de Haeze en huisvrouw. 1748. Ms. Archief, Het Utrechts Archief, FA Martens 264. Transcriptie.

 

Advertenties

2 gedachtes over “Ruysch et al.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s